Saturday, 13 April 2013

Gangnam Style Khitciang "Gentleman" - PSY

Tuzingsang (April 13, 2013) in PSY te'n Music Video khat YouTube tungtawn in honghawmkhia leuleu uh a, "Gentleman" cih min puasak uhhi. PSY pen ihzakzaksa Korea laminthang mahmah ahi "Gangnam Style" lasapa hi a, tua Oppa Gangnam Style lapen ama YouTube Channel ah tuciangciang aki etzahvei View pen 1.5 Billion val (1,518,833,826) phakhinmawk hi. PSY pen South Korea gamsungpan lasa khatlel ahih hangin leitungbup in thakhatthu in theipah uh a, USA White House dongah lasa in vaki helkhin hi. YouTube ahzong ama Gangnam Style la pen aminthang penpen hipah hi. 0413gentleman Gangnam Style sungah akihel Celebrities tengmah in Gentleman Video sungahzong kihelkik uh a, ahi zongin "Sexual Twist" tampian kici hi. Adangdang theikhang in PSY pen akheltak mahmahkhat hileh kilawm a, hih Gentleman Video sungahzong Veih kibahna, Gilna eksuak mahmahkhat dailenbuk zuanding in Lift tawh akumkimlai Floor Button tengkhempeuh avek in nameksak cihkhawng akhelkhel ki muthei hi.

Wednesday, 10 April 2013

Malaysia gamsung General Election niding ki khentatta

Malaysia gammakai kitelding hunpen May 05, 2013 ni in ki khensatta cih tuni Wednesday ni in Election Commission in tangkokhia taktakta uhhi. Tukum Malaysia General Election pen akingakzawh sawtsimsimta a, Opposition Party tezong 0400malaysiakitelding lawpmahmah uh cihi. Tulaitak gammakai asem laitak ahi Prime Minister Najib Razak in Parliament ki phiatmaiphot acihzawh kalkhat hong hitota hi. Election Commission Chairman asemding ahi Aziz Yusof in Official Campaign hunsung pen kalnihsung hiding a, April 20, 2013 ni in kipanding ci in tangko khiata hi. Atom in UMNO akici "United Malays National Organisation" te'n Coalition Governments tawh Malaysia gamsung a ukcip uhpen 1957 pekpan nahihtuak hi. Malaysia gamsung ah Election hunding naimahmahta ahih manin, Malaysia gamsung aomkha Zomi tezong vaksuk vaktohna ah khuakha kawikawi in, kidopding thupi khading hi. Banghanghiam cihleh Securtiy nasiatak in kikoih kawikawiding ahih manin, kimat kihenzong hongtam hamtangding hi.

Zomi Leh Tedim mi, Zolai Leh Tedim Lai

Nidang lai- in Ciimnuai piang mite kampau namguk ahi : Teizang kam, Saizang kam, Thahdo kam, Vaiphei kam, Guite kam leh Zote kam paute na teeng khawm uh hi. Amaute in Dawi biakna Tual khat bek zangh uh hi. Tua mite Zomi ki ci uh hi. Kumpi in bel Chin/Kuki ci-in min hong pia tawm uh aa, tu ni dongin Chin minam peuh a ki sa kha om lai hi. Zogam ah Rev. J.H Cope hong tuntoh ciangin Sihzang pau hong thei masa hi. Ahangin Zogam a Tuiphum Tapidaw suak masa pen Pu Thuam Hang leh Pu Pau Suan-te in namdang pau na theilo aa Cope Topa pen thawntuangSihzang pau Hakha ah na sinpih uh hi. Sihzang pau hong thei masa ahih manin Sihzang lai hong bawl khia pah hi. Zogam hong tuntoh ciangin Cope Topa in laibu sunga kampau zat ding tawh kisai in Tedim Vuandok zumah thu kikupna 1919 kum-in na bawl uh hi. Tua ma in Ukpi Hau Cin Khup kiangah Laibawl nuam ihih manin bang lai ci leng hoih dinghiam ci-in a dotleh Ukpi pa in, “ mipi a tamzaw thukimna hoihlo ing hia”, na ci hi. Tua ciangin Tedim gam buppi Hausa lian teng, Tedim Vuandok zumah thu kikupna uh, Pu Ngul Lang i ciaptehna pen hih anuaia bang ahi hi: Hih thu kikupna sungah Sihzang kamzang ding a kicihtak ciangin; Hiangzang khua hausa Pu Zam Khaw Thang (Thahdo kam zang), Hangken hausa PuKamPum(Thahdo kamzang), Phaitu khua hausa Mantuang namPuKhan Thawng (Zote kamzang), Salzang khua hausa Pu Zaang Khaw Lian (Zote kamzang), Tuimui khau hausa Guite nam PuMang Za Thang (Paite kamzang) Haiciin khua hausa Pu Tual Pum(Paite kamzang) Hih a tunga te in Sihzang kamtel kei ung ci-in nial uh hi. A tel lo takpi mah uh hiam ci-in Sihzang kam tawh kihopih a, tel zolo takpi uh hi. Tua thu kikupna sungah Tedimkam a zang diak khua ahi : Tedim, Ngennung, Haupi, Gawngmual, Leilum, Lezang, Tongsial,Lamzang, Lailui,Mawngken, Kahgen,Taaklam, Tonzang,Tungtuan g,Anlang, Gamlai,Khuaimual leh Seitual khua pana taangmi a pai hausa leh upate a pau khat beek omvet loin, Sihzang pau zat ding lah nial lo,Tedim pau zat ding zong kamkupna neihpih tuan lo uh hi. Hih hunin Zogam ukna pen Magwe Menzi khutnuai ah om hi. Hih bang teng hangin Tedim kam tawh Zolai simbu bawl ding thu khensatna hong om hi. Zolai simbu hong bawl khia ding uh ciangin Tedim kam tawh Cope Topa in hong bawl khia hi. Tua hong bawl khiat lai pen Zolai ki ci aa, a lai bupen Zolai simbu ki ci hi. Tedim pau aom hangin Tedim lai na cilo uh aa Zolai na ci tangtang uh hi. Prof C.Thang Za Tuan, PhD in, “Zomi, Zogam, Zopau, Zolai, Zongeina, Zolungsim leh ih maban cih vei-in kinei pha mahmah ciat hi. Kantel nuam semsem, theician nuam semsem zuunto nuam semsem leh lampi I muhnak leh zuito nuam semsem ciat hihang”, a cih pen hi kasa mahmah hi. A beisa kum 50 lai hunleh tuhun Manglai, Zolai, Kawllai aki gelh zia te en pha kik leng ki banglo hi. Lai ih cih pen ahunhun in ki behlapto aa ki puahtoto hi. Ki cing pen cih bang omlo ahih manin ih laigelhte khempeuh ih awsuah tawh ki gelhlo aa Tedim lai cihzong ki ci tuanlo in Zolai ki ci tangtang hi. Zomite Cope Topa' hong bawlsak Zolai i neihzawh kum 100 val ta ( 2011 ) a, ZULS kipawlna tawh lai nasep i sep zawh kum 25 ( 1980 ) cing ta hi. Hi bang ki kawm kalah nidangin mimal hanciamna, kipawlna tuamtuam tawh Zolai in a ki hawm khia ( Zolus, CLC, VLM, Ciimnuai khuavak, Dikom, Association, Section. adt.. ). Tua ban-ah Zolai tawh mimal leh pawlpi panin (Lung vak, Tangko, Thupha Puak, Khan lawhna hun, Anlak hun, Zokuam thawn, Tahan Awging, Pentecostal Tangko, Kong kawcik, Zangkong Awging , Bawmta, Upna laigil, Zolai Zuunna, Tedim khuavak, Lungdam na Aw, Nipi Paak, Laitai, Lengla, Zonu' Tongluan, Paknamtui, Zo Aw, Laizom...) hi. Tu in leitung mun khempeuh ah Zolai mah ki zangh tangtang aa ki zuun toto hi. Ih tualsuak pau ahi Teizang pau, Sihzang pau, Saizang pau, Vangteh pau, Dim pau…cihte ki uang zat nawnlo aa, Zomibup kam let a kullo teng khempeuh Zomi te kampau tawh ih ki ho aa, Zolai ngiat tawh thulela ih ki za ziahziah thei hi. Tua mite Zomi ih ki ci hi. Zomi sungah ih teenna khua min tawh ki zui in Tedim mi, Tonzang mi, Cikha mi….cih bangin ih ki lawh hangin ih vekpi in Zomi mah hihang. Zomibup pen Tedim mi ki hilo aa, Tonzang mi zong ki hi tuanlo aa, Cikha mi cihte zong ki hituanlo hi. Ih vekpi in Zomi mah ihihi. Zolai mah azanghte ih hih aa Zolai Simbu a sinkha vive ihih mah bangin Zolai a zuunnuam toto ihihi. Ih kampau pen Tedim kam aci pawl om aa, ahi zongin Tedim tualsuak lo buang ih awsuah Tedim pau taktak lo hi. Ahizong in tuateng khempeuh Zokam kici aa, Zomi ki ci ihih manin Zomi min mah thupit sakna pen Zomibup ki lemna ding lungtup aneih mi ih suak hi. Zomi cih min ki hello min tuamtuam tawh ih dinsawm( beisa te genlo) laiteng ki lemna ageelnuamlo mi ki suak lel hi. Zomi min ki hel ki pawlna pawlkhat ZNC/ZCD, ZRO/ZRA, GZA, LZI, WZC, ZAM, ZAA, ZYA…cih bang sungah makai panmun ki cian ih neih aa, ih nei kei zongin Zomi mipil leh mimasa ten ih minam min a thupisakna pen thusia hi hetlo ahih manin hong bawl Pasian in minam khat hong bawl pen bawl khia kisa hetlo dingin lam-en ing. Zomi ki pawlna sungah ki helna pi-in a nengneng ah Zomibup huam sak nuam pongin Zomi min ih puaksak keileh a ki neih khem ih suak kha ding hi. Tuhun media hun ah zong ZomiDaily, ZomiNam, ZomiCenter, ZogamOnline, Zogam..cih min tawh ih din tangtang na pen minam itna leh zuunnopna khat ahihi. Zomi sung ah Zomi min ki hello peuhpeuh thupi sim luat ding hilo aa, ih simmawh leh ih neumuh ding zong hilo leuleu hi. Et khakna pawl khat te: 1. ZOLUS JOURNAL No.14, 2010 page-10 (Prof C. Thang Za Tuan) 2. Tonzang Evangel Centenary (1905-2005), laimai 65-72 ( Job Thawngno) 3. Ciimnuai Magazine 1994? Universities of Yangon, laimal-34 ( Pa.T.Suan Khan Mang) 4. ZOMI PAU TUAMTUAM Thului ( Paul Thangpi, Germany) 5. Cope Topa leh Pau Cin Hau Thului ( Thawn Tuang Zomi Angvaan, USA) Itna leh veina tawh… Thawn Tuang Zomi Angvaan April 9, 2013

Western Union pan Kawlgam sumkhakna $1000 ciang $17 bek

WU pan sumkhakna Kawlgam a ding a tuam a hong bawlsak dan hiam? Lawmte'n US pan ka khak khin uh ci ve aw. Mundang gamdang pan zong kingah hiam hong kan dih ve vua maw. Khakman bang kiman peuhmah e. Bank zongh pai kullo a, online pan kikhak ziau thei lai ci uh. Um kei phial ing. Internet banking lah hi liang lo. A koi ci dan hiam, tel zo ke'ng. Hong kantel dih ve vua maw. Ih theihsa mahbang a, sum khak man pen $100 nuaisiah a ding $15 hong charge uh hi a, $200 ciang $28 cih dan hi ven maw. Tu a pen $1000 ciang $17 bek charge hi ve aw. Theinopna tawh,Sia Suanpi

Saturday, 6 April 2013

Zomite Kiciaptehna Vaphual Tangthu

Leitung ah Gam, Minam, Kipawlna, Party, Mun, Khuapi, Sang, Company, Sum (sum tungah) atuamtuamte in kiciaptehna dingin amau deih Ganhing, Van, Singkung (ahkl) Na khat peuhpeuh lim azang uhhi. Ei Zomite in minam kiciaptehna dingin Vaphual izang hi. Tua ahihmanin Zomi ahihnakleh Zogam, Kawlgam, Vaigam, Tuipigal mun khat peuhpeuh ah minam vai, gamvai tawh kisai kipawlna ineihciangin kiciaptehna in Vaphual lim kizang hi. Zogamah Vasa nam aza-a sim om sungpan Vaphual izatna ahang mikimin theihding deihhuai kasa hi. Min: English kamin “Hornbill” kici in ei Zogama Zovaphual namte “Great Hornbill” kici hi.Leitung Gam Vasalam mipilte’n “Bucerosbicornis” naci uhhi. Buceros kammal Greek pau pan hong pai “Bawngki” (Cow Horn) cihna hi in, Biconis kammal Latin pau pan hong pai “Ki abang” (Hornlike) cihna ahihi. Tua ahihmanin “Bawngki tawh a kibang Vasa nam” cihna ahihi. Nepalte in “Homrai” (Gamlak Kumpi) naci uhhi. Zopau in “Phual” cihciangin teng, om (ahkl) kibusa cihna hi a Vaphual akhatna in “Singhawm, Suanghawm sunga aphual, aom, akibusa Vasa” cihna ahihi. Leitungah Vaphual nam (55) bang om in Gam Vasalam mipilte’n min khat ciat na vawh uhhi. Zomite Vaphual tawh Ciapteh Kipatna: Nidanglai in Lawi Thang leh Sial Lian kici unau nih om hi. Lawi Thang a uzaw hi-in, Sial Lian a nau zaw ahihi. A neulai un a nu uh si a, a pa un zikik a nei hi. A nukik un Lawi Thang leh Sial Lian itlo in a pasal kiangah, “Hih naupang tegel tawh khuasa khawm theilo ding ka hihmanin, ahithei bangin mundangah hawlkhia in” a ci hi. A pa in a tapategel hehpihhuai sa in it mahmah napi a zi’ thu mangin gamlapi ah Bawm lianpi khattawh pua in paipih a aciahtheih nawtloh nang munah khawlpih in ihmusak in a ihmut kalun anusia vingveng hi. A tate a khanlawh ciangin, khua muita in akiim apaam a et uhleh a pa uh mu nawnlo hi. Acihnading uh thei lo in, agil uh kial mahmah a, akapkap uhhi. Gamlakah nektheih zongin a vaak melmel uhhi. Nektheih a muh peuhpeuh uh, phelhawmin a ne uhhi. Ni khat vasa bu khat mu uh a, a u in a va et saisai leh Vaphual tui tang khat na om hi. Khia suk lelah kitam ding, ne lelah a nau in ngawl ding ahihmanin a u in a kam sungah muamin sing tungpan hong kumsuk hi. Leilak a tunma in Vaphual tui taam sakkha in valh kha a, Vaphual a suakpah hi. A naupa in a u Vaphual a suah ciangin dah mahmahin amah kia a kapkap hi. A u in “Nau aw kapkap kei ou! Nek theih Singgah ka muh peuhpeuh hong puak ning aw, Lau ken aw” a ci hi. A u zong Singgah zongin a lenlen leh munkhat ah gamhoih gamnuam mahmah khat mu a, a naupa samin tua Khua ah a tengsak hi. A naupa in tua Khua ah a sep khempeuh lawhcing in, a khawi peuhpeuh pung mahmah hi. Zi nei in ta nei in nuam a sa mahmah hi. A sawtlo in Khua Hausa nangawn a sem hi. A upa in zong vilkik nawnlo in kum sau veipi a kikhen uh hi. Ni khat ni ciangin, a naupa Sial Lian in ton ding hong vaihawm hi. Zu leh sa na khempeuh kicing zihziah khin a, a nunung penin a upa a sam nuam hi. Tua ahih manin a upa a sam dingin vasa khempeuh kaikhawm in a sam siampen ding sin kawikawi a, atawpna ah Vavui asawl hi. Ton kipat ni zingsangin, a u Lawi Thang hong tung huak-huak takpi a, inntual tungah hong laam hi. Sial Lian zong nuam mahmahin, a inntual laizangah hong pai a, a u amuak hi. A u in a mul khat botin a khiatsuk leh, a nau in hoihsa mahmah in a lukhu tungah suang viuveu in mipi lai ah a laam hi. Vaphual mul tawh kilawm mahmah in mi khempeuh in hoihsa in a eng mahmah uhhi. Papi khempeuh in Vaphual mul ngen pah ngeingai uh a, a u in zong a mul neih khempeuh botbotin a khiatkhiat hi. A Kha a Mei abeidong botbotin khiatkhiat ahih manin a tawpna ciangin leng thei nawnlo in leilak ah hong kia a, a naupa in a tangsaal ah akem hi. A Kha a Mei akim dong akep khitciangin a khah kik hi. A u in a lenkhiat kik ding ciangin, a naupa’ kiangah khitui nulkawm sa in “Nau! hih lai mun sang a nuamzaw gam khat mu khin ka hi aw. Tua lai ah a tawntung ih tenkhop theih nading ni khat niciang hongsam ding ka hi. Tualai mun nong tunnop leh Thumanna leh Cihtakna kiptakin len tinten in la, na nuntakpih in aw. Mangngilh hetken aw Sial Lian!” ci-in a vaikhak khit ciangin a leng khia vingveng hi. Tua huna kipanin tuni dong Vaphual ahi a u Lawi Thang leh a naupa Sial Lian akimu nawn kei uh hi. Tua ahihmanin Zomite in Vaphual tawh iki ciaptehna hih unau nihte’ Tangthu pan hong kipan hi ci-in Zomi Tangthulam mipilten na ciamteh uhhi. Omna Munte: Vaphual omna munte: Kawlgam, India, Sri Lanka,Nepal, Bhutan, Bangladesh, Thailand, Lao, Vietnam, Malaysia, Indonesia, Philippines, Papua New Guinea, Melanesia (Fiji, Solomon, Santa Cruz, Vanuatu leh New Caledonia Tuikulhte) leh Africa gam nuailam Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Ivory Coast, Equatorial Guinea, Gabon, Ghana, Guinea, Liberia, Nigeria, Sierra Leone, Sudan, Togo, and Uganda gamte ah om hi. Zovaphual (Bucerosbicornis) namte Zogam, India, Nepal, Malaysia leh Indonesia ah om hi. Malaysia gam Borneo tuikulh a Sarawak gamah Vaphual tam mahmah ahihmanin tua munmin “Land of the Hornbills” (Vaphual tamna Mun) naci uhhi. Pumpi: A nam tawh kizui in agol aneu om hi. Black Dwarf Vaphual namte a neu nam hi in gram 102 bang gik thei in a sauna 30cm (pi khat) bang pha thei hi. Africa gam nuailam ah ki mu thei hi. Southern Ground Vaphual namte a gol nam hi in Kg. 6 ciangbang gik thei in a sauna 1.4 meter (pi 4) ciangbang pha thei hi. Africa gam Namibia, Angola, South Africa, Burundi leh Kenya gamte ah kimu thei hi. Zogama om Vaphualte Kg. 4 ciangbang gik thei in a sauna 130 cm (pi 4) ciangbang pha thei hi. Akha zal leh 152 cm (pi 5) ciangbang zai thei hi. A nute sangin a pate gol zaw hi. Vasa dangte tawh aki batlohna khat ah Bawngki tawh akibang a mukpi uh oltakin a puak theih nangin a gawngguh atunglama nihte kizom se hi. Tua banah adekguite, thagui dangte sang’ lianzaw in khauhzaw se hi. A mukpi uh kihunna, mul puahna, bu bawlna leh annekna in zang uhhi. Vaphual pumpi tungah Gial (colours) nam 5: Asan, Avom, Akang, Aeng leh Ankampakte om hi. Tua ahihmanin Zomite in minam kiciaptehna in izat mahmah khat ahi Puandum agialte (colours) zong Vaphual gial pan ilak ahihna kimu thei hi. Khuamuhna: Mihingte sangin khuamuhna (mitmuhna) zaizaw hi. Mihingte in mailamteng bek kimu thei in Vaphual in mailam leh apangbup teng mu thei hi. Tua ahihmanin a mukpi tawh annekna leh nasepna tuamtuamte abuailoh nangin teltakin mu thei hi. Muvanlai mahbangin gamlapi pan na mu thei hi. Khualum leh nisa gamah om ahih mahbangin nitang sungah sawtpi ahahzawh nangin nisa dalding mitkhu mul apha mahmah leh asau ziazua nei hi. Gamtatzia leh Omdan: Sun sungteng gamtangin zanin ihmu uhhi. Gamtatnate ah atamzaw a kop, a innkuan cihbangin kithuah uhhi. Nauneih lohhun sungin khat veivei ahonin kithuah khawm thei uhhi. Gammangtulak, mualkawm, singniim leh singkung lianpi dawna tut viuveu nuamsa hi. Alen uhciang akha van uh ngeih huak-huak mahmah in gamlapi pan kiza thei hi. A ham uh zong ngeih in gamlapi pan kiza thei a atuamtuamin ham thei uhhi. Sun sungteng an zongin gamlapi vapha thei uh a, nitum kuan ciangin agiatphual mun zuan zel uhhi. Nisim in atawtna lampi zuiden uhhi. A ihmut ciangun alu vanlam ngato sak uhhi. Bawgki abang amukpi apuaknop nang ahihi. A maizum baih mahmah leh mi azakta thei ganhing in zong kiciamteh hi. Vasa dangte tawh zong kithuah khawm thei in a ne thei ding leh a susia thei ding alauhhuai Vasa leh gamsate kipawlin kidal khawm, kihung khawm thei uhhi. Nek leh Dawn: Singgah Anpi in zangin Ganhing neute zong ne thei uhhi. Thei gah limsa in lim nek pen hi. Singgah minte bek ne uhhi. Gilkial ahiphial zongin Singgah amin dong ngakin amin khitciang nepan uhhi. Singgah nekna panin apumpi ading tui kisamzah ngahthei hi. A Singgah nekte alenna khempeuh ah ek in tha kawikawi ahihmanin amute Singkungno in po zel hi. Tua ahihmanin Vaphual khat anuntak sungin Singkung kung 14,600 (tulsawm-le-tulli-le-zaguk) suanmanhi ci-in Gam Vasalam mipilten ciamteh uhhi. Singkung mun tuamtuamah apo nang akizeelsak ganhing nam khat in zong kiciamteh hi. Nupa ki Itna: Koppih akhek mengmenglo ganhingnam ahihi. Vaphual nupa akibah (ahkl) aomkhop laitakun hundang sangin kamtam zaw uhhi. Abahpih masak (ahkl) no aneihpih masak pen mahtawh aneih kikciang neikhawmin ateek, ahuai, asih dongin nupa kopkhatin omsuak uhhi. Akikoppih akithuahpihsa bek mahtawh omkhawm den uhhi. Tua ahihmanin Ganhing khawiten Vaphual abah (omkhop) saknop uhciang haksa samahmah uh a, tamveipi ahamciam uhciang hithei pan bek hi. Vaphual nupa aki it vanglakte khat si leh alawm lungleng khuangai lua om thei nawnlo in lengleng hi. Atawpna ah amah leh amah zong kikhual zonawnlo in vanlaizang pan akhate zepin ki khawhsuk vilvel a alawm sihna munah Sing leh Suang aom bangbang tawh kitatsukin si hi ci-in Khangluiten naciamteh uh hi. Suan leh Paal neihna: Gammanglak Singkung liante tung (ahkl) Suanghawm sungah bu bawlin tui-na leh awpna in zang uhhi. Tui 6 ciang neithei hi. A awp ciangin anu leh anote abu sungah omin ganhing dangte alut theihloh, anek theihloh nangin Buan, Ganhing-ek leh Singhawng cihbang tawh abu hucipin apa in an apiak theihnang amuk kitat nangciang vangsak kiukiau hi. Anu a-awp sungteng leh akeuhkhit anote a-ngek lai sungteng apa in anpuak den hi. Nai (1) sungin anpuak leh avil kawmin abu 20 veibang tungthei hi kici hi. Hih hunsungteng anu akha-te nemin leng theilo hi. A awp hun ni 25 pan 40 sungbang sawt thei hi. Azenzen in apa anzongin apai laitak anu in tua abu hukna vang kiukiau nasukham kha banghileh apa in Vaphualpa dangtawh aomkhawm sa in anpuak nawnloin nusia hi, kici hi. Tua ahihmanin anu leh anote annek ding azonglai Vaphualpa khat kithatkha, kimankha bang hileh anu leh anote abu sungah an ngawlin puuksi khinding ahihi. Anu in anote anutsiat sangin abu sungah anote tawh sikhawm zaw kici hi. Anote agol deuhciangin api akha-te hong khauhkikin abu sungpan paikhia-in anupa un anote anpuak khawm uhhi. Anu apaikhiat ciangin abu sunga om anote in avang hukik uhhi. No aneihkik uhciang abu lui mah zangkik zel uhhi. Kum 3 aphak masiah Bawngki abang muk neinailo uhhi. Kum 5 acin khitciang Vaphual mel taktak puapan uhhi. Zogama om Zovaphualte kum 50 ciangbang nunta thei uhhi. Kizatna: Vaphual nuntakna ah Cihtakna (fidelity) leh Sianthona (purity) om ahihmanin minam tampite in Kiciaptehna in nei uhhi. Zomite in “Phualva bangin ciampel keini”, “Phualva bang itna” cihbangin thu leh la inei-a Itana leh Cihtakna in iciamteh hi. Zomite in mipil, milian, mihaute Vaphual tawh kigenteh hi. Hong minsiat, hongzawn ki uhciang “Vaphual tangsa Va-ak suak” ci-in paunak inei hi. Tangvalte in nungak melhoihte Vaphual tawh nagenteh uhhi: “Phualva aw, singdang ang ah na tul ding…” cihbangin la nakiphuah uhhi. Mothak tawh zong kigenteh in mopi ding aomciang ahemgenna in “Vaphualno lading maw?” ci-in kidong hi. Borneo tuikulh a Sarawak minamte bangin Sianthona in naciamteh ahihmanin Biakpiakna in nanei liang uhhi. Mat leh thah dingbang lim kham mahmah uhhi. Pawlkhatte in Vaphuallu Dawi thoihna leh Aisanna in azang zong om hi. India gam Arunachal Pradesh a Nyishi minamte bangin Vaphual lu leh kha minam kizepna thu mahmah khat in nei uhhi. Kizep nangin adeihmanun Vaphual tampi that uhhi. Tuhun ciangin India Gamsa Kemcing Kipawlna in kham ahihmanin tamzat nawnlo uhhi. Asa leh alukhu (alutunga lukhu abang) anete Arthritis Natna (guh khat-le-khat kikal kizopna natna) dam thei hi ci-in kiciamteh hi. Vaphual Kiciaptehna in azangte: Zogam (Chin State) bup in Gam Ciaptehna Vasa (State Bird) in kizangin Gam Dialpi (State Flag) tungah ki tuangsak hi. India gam State (25) sungpan Arunachal Pradesh State in Gam Ciaptehna Vasa in zang in Gam Sealpi (State Seal) tungah tuangsak hi. Kerala State in Gam Ciaptehna Vasa (State Bird) in zang hi. Malaysia gam State (13) sungpan Sarawak State in Gam Ciaptehna Vasa (State Bird) leh Gambup Ciaptehna (State Emblem) in zang hi. Bombay (Mumbai) Natural History Society in a mau kipawlna Ciaptehna in zang hi. Bombay Natural History Society September 15, 1883 ni-a kiphuan hi in India gamsung Ganhing, Singkung, Lopate akemcing kipawlna lian mahmah khat ahihi. Malaysia gamah Sum tung leh Lailu tungah tuangsak hi. Indonesia gam Province (33) sung pan Central Kalimantan Province in Gam Dialpi tung leh Gam Sealpi tungah tuangsak in South Sulawesi Province in Gam Sealpi tungah tuangsak. Indonesia gama University minthang khat ahi Lambung Mangkurat University in a university Sealpi tungah tuangsak hi. Thukhupna: Vaphualte nuntakna sungah Itna dik leh Cihtakna man kimu thei hi. Tanglai hun pekpan ipu ipate in thu le la ah “Phualva bang Itna”, “Phualva bang ciampel keini” cihbangin Vaphualte ki Itna leh Cihtaknate etteh in na nungta uhhi. Vaphual nupate kicimtaak hetlo in ateek ahuai dong ki-it ki-ngai in sihna lo-ngal tawh kikhenlo uhhi. Asih uhciang zong kisihpih ngamlai uhhi. Vaphualpa in anu leh atanote khualin khua-ul, gim le tawl pipi nisa, guahzu, meikai nuai ah anzongin anpuak den hi. Tatsatlo in vilden in taisan ngeilo hi. Zomite in minam kiciaptehna in Vaphual izatkhak angtan huai in teelkhial hetlo hihang. Tua ahihmanin ei Khangthak Zomite in Vaphual Itna leh Cihtaknate nei a minam lian, minam picing leh minam khangto isuah nang hanciam ciatni. By: Paul Thangpi (Pau Pian Thang International Tongsan Consultant of Germany Offenbach, Germany

Kawlgam Tang Thu Tomkim

Kawlgam mikhat hihna tawh Kawlgam taangthu ahi ciang khat theihhuai veve ahih manin, anuai abang in a Burma Flag 537 1kum le khate tawh kaihkhopna tuamtuam pan tomkim cing in hong kisuaksak hi. A lunglutte' ading deihsakna hi. - AD1400 pawl in Anawrata kumpi hong suah khit ciang amasa pen Kawlgam' khuapi dingin Bagan kilam hi. - 1506 kum Anawrata kumpi in Thatung gam sim in lazo pah A Shin Arahan Burma maptephongyi Bagan ah Tira Wara Buddha biakna a pankhia dingin sam uh hi. - 1287 kum ciangin Mongolia kumpi Khblai Khan in Bagan sim ahih manin, Kawlgam kumpi masa i gam kisia ta hi. - 1513 kum in Htapin Shweti in Kawlgam nihna lam kik hi. - 1550 -1581 sungin Bayin Naung in Chiangmai le Ayudaya sim / do in lazo pah hi. - 1752 kumin Mon te in Innwa sim in lazo uh ahih manin, Kawlgam nihna zong bei leuleu hi. - 1755 kum in Alaung Phaya in Kawlgam thumna lam kik hi. - 1760 kum in Alaung Phaya in Mon te Innwa pan hawlkhia ahih manin Mon khua hong piangkhia hi. Dagon pen Yangon tawh kilai a, gal beina mun cihna ahi hi. - 1813 kum ciang Dr.Adoniram Judson in Christian Missionary hihna tawh mission sem dingin Kawlgam hong tung hi. Zolawkta map masa - 1824 - 26 kum in a khatveina Mangkang le Kawl kidona hong piang hi. Yandapu sachoh bawl in Rakhine le Thahninthari Mangkang te' khut sung tung hi. - 1852-72 kum sungteng in anihveina Mangkang le Kawl kidona om leuleu a Kawlgam khanglam Mangkang ten laksak leuleu ta hi. - 1853 pan 1578 hun sungin Min Dung Min kumpi hong kah a Mandalay kumpi inn (nan dwin) hong lam in kumpi semto suak hi. - 1885 kum ciang a thumveina Mangkang le Kawl gal kidona hong piang leuleu a, Mangkang ten zo uh ahih manin - 1885 December ni 5 ni in Thi Paw Min India ah paipih uh hi. - 1886 kum January khat pan kipan Kawlgam pen India gam ukna nua ah kikoih in Yangon pen gambup khuapi dingin kipsak hi. - 1886 pan 1895 dong Kawlgam saklam pan Mangkang te gamnuai mite in sim hi. - 1906 kum in YMBA (Young Men's Buddhist Association) kici kipawlna khat gammi itna tawh galkido na hong pian na dingin phuankhia uh hi. - 1920 kum ciangin GCBA kici General Council of Burmese Associationcih kipawlna min tawh mah le mah ki-ukna khuan ngetna bawl uh hi. - 1923 kum in Kawlgam bup Daiyakhi ki-ukna tawh uk uh hi. - 1930 kum May 30 ni-in Doh Bama Asi Ayung kipawlna kiphuankhia a,December kha sungin Saya San makaihna tawh Lokhote' tawh kum 2 sung kidona om hi. - 1937 kum in India ukna khutnuai pan Kawlgam ukna ki lakhia hi. - 1939 kum in Thakhin Phoe Hla Kyi makaihna tawh Yinan Nasemte' Lungphona hong pia khia in Kawl kumsim na sungah 1300 Galdona ci in minthang mahmah hi. - 1941 kum ciangin Japan in Kawlgam hong sim masa a, December 26 ni-in BIA kici Burma Independence Army hong piang khia hi. - 1942 kum July 27 ni in BIA pen BDA (Burma Defense Army) cih tawh laih hi. - 1943 -1945 dong Japan in Kawlgam hong uk hi. - 1943 kum in Suahtakna manlo kipia hi. - 1945 kum March kha 27 ni in aana tawh hong ukte dona kinei a Japan Gal ci in tuni dongin kiciam teh in, Galkapte' Ni kici hi. - 1945 kum June kha 15 ni in Japan te hawlkhia zo ta uh hi. - 1945 kum OCtober ni 16 ni in, Mangkang te'n Kawlgam hong uk kik hi. January kha 27 ni in Aung San Atlee Kiciamna ki bawl a, tua kiciamna sachoh in Kawlgam suahtakna ding aamahkhanna sachoh ahi hi. - 1947 kum February ni 6 pan 12 ni dong Shan Pyi Ne, Panglong khua ah Shan, Chin, Kachin le Kawl te akibangin suahtakna ngah nading in Panglong Kiciamna Sachoh bawl in min thuh uh hi. -1947nJuly 19 ni in akallak a kumpi sem pak General Aung San le Kawlgam makai 6 te kisuamlum hi. - 1947 kum October kha 17 ni in Nu-Atlee Kiciamna Sachoh kibawl leuleu a tua in Kawlgambup Suahtakna ngah nading kiciamna ahi hi. - 1948 kum January kha ni 4 ni in Akigawmkhawm Kawlgam (Union of Burma) cih mintawh suahtakna kila hi. Shan minam Sat Shwe Thaih in gambup President hong sem a, U Nu in Prime Minister hong sem hi. Tua hun in zong Panglong Kiciamna a thukimlo Communist te le Karen te in kumpi hong langdo uh hi. Tua pen a yong namkim gamnuaimi te' gamsung kidona kici hi. - 1951 kum in Suahtakna ngah khit ciang akhat veina Parliament ki-ukna hong kipan khia a, mipi lungkimna tawh kiteelna nei uh hi. - 1956 kum ciangin a nihvei kiteelna ki bawl leuleu hi. - 1958 kum ciangin, Phah Sah Pah Lah khennih kisuah a, Asiantho Phah Sah Pah Lah le Akho Tawntung Phah Sah Pah Lah cih te ahi hi. Hih tegel in kiteelna neih kik ding ngiimna tawh September kha 28 ni in Ing Song Asoe Yah ci in Inn Ngak Kumpi kipawlna min tawh General Ne Win in tavuan la hi. - 1960 kum February kha in kiteelna kibawl a U Nu in Pyidaungsu Party pan zawhna ngah in, April kha ni 4 ni kumpi hong suak hi. Tua khit ciangin Kawl le Sen gamgi kilemna letmat kithuh hi. - 1961 kum Union Parliament pan U Nu in Buddha biakna pen Kawlgam bup biakna in genkhia hi. Tua hang in, KIA / KIO cih te hong piang khia hi. - 1962 kum March kha ni 2 ni in galdo kumpi ahi General Ne Win makaih na tawh Kawlgam bup zawhthawh thutawh ukna aana hong la uh hi. July kha ni 4 ni in Kawlmi te zia le za tawh kituak Socialism ki-ukna lam ah kal hong suanto ta hi. - 1963 kum in gamsung kilem na dingin kumpi lam pan kilemna bawl uh hi. - 1964 kum ciangin gamsung a om gamvai sai party khempeuh kiphiat hi. Private neihsa ahi sanginn, vazuakna sai le vante khempeuh gambup neihsa ci in zawhthawh thu tawh la mang uh hi. - 1965 kum ciangin pilna sang khempeuh kumpi in tavuan hong la ta hi. - 1972 kum in news journal khempeuh ki khak leuleu uh hi. - 1974 kum March kha ni 2 ni in gamsung thuguilet ding hong bawl thak uh a, Kawlgam buppi Socialist Party in uk a U Ne Win in President sem hi. - 1974 kum takciang in U That hang a buaina hong piangkhia hi. U Thant pen UN ah Secretary General masa milui khat hi a, America ah si in, Kawlgam ah a luanghawm apuak ciang U Ne Win in thupi ngaihsut loin mi mawkmawk khat bangin bawl in thupi simlo hi. Tua thu hangin biakna makai te le mipi sangnaupang te in U Thant luanghawm sut in gammipi te in vui ding in hanciam uh hi. Hi thu hangin, Sangnaupang makai Salai Tin Maung U (Asho Chin) kiman in sihdan kipia hi. A kithah hun laitak in amah kum 24 pha pan hi. Sangnaupang khat hibang in Kawl kumpi in khautawh akhailup na thu in, Kawlgam taangthu sungah a khatveina ahi hi. - 1980 kum May kha 24 pan 28 sung in Kawlgam sungah Buddha biakna hong tangzai semsem nading in khawmpi kibawl hi. - 1981 kum November ni 6 ni in U Ne Win hong tawlnga a, San Yuh in President hong sem hi. - 1987 kum ciangin Kawlgam Dewali hong la hi. - 1988 kum July kha ni 6 ni in Brig. Gen. Sein Lwin in President hong sema, mipi in galkap ukna kideihlo ahih manin, August ni 8 ni akipan Kawlgambup lungphona kinei hi. Tua pen democracy galdona kici hi. - 1988 August 12 ni leuleu ciangin Dr.Maung Maung in President sem leuleu a, lungphona a neite sung pan mi tulsawm bangin sihlawh uh hi. Khangno lai sangnaupangte a tulsawm simin gamgi lam zuan in taikhia ngeingai uh hi. Video lakna pan etkikna nei in mi tampi tak mah zui in man mang uh hi. - 1988 September 18 ni- in SLORC (Gamsung Kilemna le Kilamtoh nading Kipawlna) hong piang khia a, Chairman Sr.Gen. Saw Maung in aana hong la leuleu hi. - 1990 kum in Party kiteelna om a, NLD in gualzawhna ngah hi na pi in kumpi ukna kingah saklo uh hi. - 1992 April kha 23 ni in, Sr.Gen.Than Shwe in aana hong lato hi. - 1993 kum in Amyotha Nyi La Khan( National Coference) kibawl a, 1996 kum March kha ciang in bei hi. - 1997 kum July kha 23 ni in Kawlgam zong ASEAN gam sungah kihel hi. - 1997 November kha 15 ni in, SLORC (State Law and Order Restoration Council) pen SPDC (State Peace and Development Council) ci in ki laih hi. Kawlgam bup minlawhna zong Burma ci nonlo in Myanmar tawh kilaih hi. - 2003 kum in Kawlgam democracy lam manawh a kalsuanna U Khin Nyunt in Road Map 7 cih khat hong bawl hi. Daw Suu Kyi le Depeyin buaina hong kizomto hi. - 2004 kum in Gen. Khin Nyunt hong kia leuleu a, Amyotha Nyi La Khan kibawl thak leuleu hi. - 2005 kum November kha in Kawlgam khuapi Nyi Pyi Taw ah kilaih a, kumpi ukna zum thupi khempeuh Nyi Pyi Taw ah kikoih ta hi. - 2007 kum September kha ciangin Shwe Wa Yong kidona hong piang hi. - 2008 kum tak ciangin, gambup thuguilet pen mipi 92% thukim uh hi ci in kumpi lam pan kithangsak hi. - 2010 kum ciangin, party tuamtuam democracy kiteelna ki nei a, USDP (Union Solidarity and Development Party) in kumpi lam ding tavuan ngah in Dr. Thein Sein in President sem hi. Source: {Chin youths and political views} Translated by Prof.Dr.David Ngin Sian Pau

CHIN HILLS REGULATION

CHIN HILLS REGULATION, 1896 Part IV (22, 23, 37 & 40) 22. When the Superintendent is satisfied that the presence of any person (not being a public servant or a Zomi) is injurious to the peace or good administration of the Chin Hills, he may, for reasons to be recorded in writing, order such person to leave the Chin Hills within a given time. 23. Whoever contravenes the provisions of section 19, or disobeys an order under section 20 or a requisition under section 21, or an order under section 22, may, on conviction by a Magistrate, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months, and shall also be liable to fine which may extend to one thousand rupees. 37. No appeal shall lie against any order passed by a headman or by any officer acting under his Regulation. 40. Except as provided in this Regulation, a decision passed, act done or other made under this Regulation shall not be called in question in any Civil or Criminal Court. (Source: Extract from “Chin Chronicles” by Rev Khup Za Go, 1988)